De International Accounting Standards Board (IASB) heeft in 1993 de International Accounting Standard 19 Employee Benefits (IAS 19)geïntroduceerd.

IAS 19 maakt een strikt onderscheid tussen defined contribution plans en defined benefit plans. Er is alleen sprake van een defined contribution plan als door de onderneming slechts premie wordt betaald en er geen kans is dat een verplichting voor de onderneming ontstaat tot het betalen van extra bijdragen in geval van een tekort bij het fonds. Slechts bij een zuivere defined contribution (DC) regeling hoeft slechts de premie in de jaarrekening te worden opgenomen. In alle andere gevallen merkt IAS 19 de regeling aan als een defined benefit (DB) regeling met strikte eisen aan de verslaggeving als gevolg.

Bezwaren
IAS 19 sluit op enkele punten niet aan bij de wijze waarop in Nederland de pensioenen geregeld zijn. Al in 2002 heeft OPF haar bezwaren tegen IAS 19 geuit. Enkele van deze bezwaren zijn:

·          IAS 19 onderkent onvoldoende dat het bestuur van een pensioenfonds diverse instrumenten ter beschikking heeft om in moeilijke tijden voldoende gefinancierd te blijven, zoals het indexatiebeleid en het beleggingsbeleid. Verder kan het premiebeleid worden bijgesteld en afhankelijk van de bepalingen in de uitvoeringsovereenkomst kan de onderneming zonodig een extra storting doen. In het uiterste geval kan de pensioenregeling worden versoberd of zelfs worden opgezegd. Er is dus sprake van een gedeeld risico van werknemers en werkgevers. Dit komt niet tot uiting in de IAS19 verslaggeving waardoor de pensioenverplichting door de onderneming veelal te hoog moeten worden vastgesteld.

·          Volgens IAS 19 moet bij de berekening van de pensioenverplichting rekening worden gehouden met een inschatting van de toekomstige carrière van medewerkers en loonindexatie alsof de onderneming geen enkel beleidsinstrument heeft om de personele kosten te beperken. Deze voorstelling van zaken leidt eveneens tot een te hoge weergave van de pensioenverplichting. Inschattingen gaan een steeds zwaardere rol spelen. Het is de vraag of hierdoor het inzicht in de jaarrekening wordt verbeterd.

Het effect van IAS 19 voor Nederlandse ondernemingen is kortom dat de door de onderneming te verantwoorden pensioenverplichtingen hoger uitvallen dan op grond van de inhoud van de pensioenregeling gerechtvaardigd is, waardoor de houdbaarheid van het fraaie Nederlandse pensioensysteem wordt beïnvloed..

Discussion paper
De IASB heeft recentelijk een “discussion paper”gepubliceerd met daarin voorlopige wijzigingsvoorstellen voor IAS 19 die in 2011 zouden moeten ingaan. Op voorhand geeft IASB aan dat het om een review met beperkte scope gaat met slechts wijzigingsvoorstellen met betrekking tot de presentatie van DB plannen. IASB vraagt reacties en commentaar op de discussionpaper voor 26 september 2008 waarna een “exposure draft”zal worden opgesteld. 

OPF is tegen de aanpak van IASB waarbij niet de gehele pensioenproblematiek opnieuw bekeken wordt, maar slechts elementen kunnen worden aangepast en wij verzetten ons tegen aanpassingen die de pensioenregelingen nog verder onder druk zetten en blijven bij ons standpunt dat IAS19 een juiste verantwoording van de pensioenlasten en de verplichting bij de onderneming in de weg staat.

Er is een werkgroep ingesteld waarin de Nederlander Prof.dr. Ralph ter Hoeven zitting heeft. De heer Ter Hoeven wordt ondersteund door een achterbangroep en heeft inmiddels een nieuwe visie gepresenteerd voor de verwerking van typisch Nederlandse DB regelingen. Zijn voorstel is om, onder strikte voorwaarden, DC-accounting toe te passen met uitvoerige toelichting van de regeling, de positie van het fonds en de uitvoeringsovereenkomst waardoor alle belanghebbenden goed geïnformeerd zijn over de risico’s voor de onderneming en de relatie met het pensioenfonds. Dit voorstel zal zeker veel reacties oproepen en niet voetstoots worden aangenomen, maar de heer Ter Hoeven verdient zeker alle lof en onze steun voor dit initiatief.

Standpunt
Ook OPF zal commentaar geven op de IASB discussionpaper. OPF heeft het standpunt dat de pensioenovereenkomst tussen werkgever en werknemers wordt uitgevoerd door een onafhankelijk pensioenfonds dat gescheiden van de onderneming opereert en daarmee buiten de controle van de onderneming valt. De kern van de verplichting van de onderneming bestaat uit het betalen van de premie waarvan de hoogte wordt bepaald door de toezegging conform de eisen die hieraan worden gesteld in de pensioenwet (FTK).

In het onverhoopte geval van een voortdurend tekort bij een pensioenfonds zullen in het uiterste geval de rechten van de deelnemers moeten worden gekort. De werknemers of pensioengerechtigden hebben een pensioenaanspraak of pensioenrecht ten opzichte van  het pensioenfonds (of de verzekeraar) en niet rechtstreeks ten opzichte van de werkgever!  De verantwoordelijkheid van het Bestuur van het pensioenfonds is bij wet geregeld en kan niet worden beperkt door aanvullende contracten met de werkgever. Wel kan de werkgever een verplichting ten opzichte van het fonds zijn aangegaan om de premie te verhogen of een bijstorting te doen in geval van tekort bij het fonds. Daarmee worden de risico’s tussen de werkgever en de werknemers en pensioengerechtigden gedeeld. Tenslotte kent een pensioenfonds in de regel een voorwaardelijke indexering en zeker geen toezeggingen gebaseerd op toekomstige ontwikkelingen (carrière).

Conclusie
Kortom: een presentatie in de jaarrekening waarbij alle mogelijke risico’s bij de werkgever zijn verantwoord en zelfs toekomstige carrière en inflatietoeslag wordt meegenomen, is naar mijn mening beslist onjuist. De pensioenovereenkomst en de uitvoeringsovereenkomst zouden bepalend moeten zijn voor de inhoud van de International Accounting Standards en niet andersom!

Henk Schuijt RA
Directeur Pensioenfonds AHOLD en Penningmeester OPF